neoliberaal

het einde van het ego als chauffeur van de bus

IMG_8882
Zowel individueel als collectief zijn de grenzen van het ego als leidend principe bereikt. Veel mensen verkeren individueel in een crisis, maar ook het collectief van onze samenleving is onvoldoende in staat om antwoorden te vinden op de grote levensvragen die aan ons worden gesteld.

In mijn visie bestaat een mens uit een essentie (binnenkant) en een persoonlijkheid of ego (buitenkant). In de vergelijking van mijn mensbeeld met een bus met een chauffeur en passagiers zijn de passagiers de verschillende delen van het ego en is de chauffeur de essentiële ik die bevoegd is om de regie te voeren over de richting waar de bus naar toe gaat. De essentiële ik is van nature verbonden met de omgeving, met de wereld om zich heen en kiest een richting die in overeenstemming is met die omgeving. In onze huidige samenleving met de machthebbers die wij hebben in de politiek en in het bedrijfsleven, maar ook in ons eigen individuele leven is de situatie vaak zo dat er een opstand in de bus is uitgebroken en een van de passagiers op de stoel van de chauffeur is gaan zitten. Hierbij is het ook nog zo dat deze bezetter sterk de neiging heeft om te luisteren naar het geschreeuw in de bus van de andere passagiers die hem toeroepen welke kant zij op willen. Je kunt je voorstellen hoe zigzaggend deze bus zich als een dronkenman over de weg verplaatst, als hij al over een weg rijdt. De bus is het spoor volledig bijster.

We kunnen de vergelijking met de bus ook toepassen op het huidige neoliberale beleid die sinds de VVD aan de macht is door ons land waait. Normaal zou zijn dat de chauffeur een instantie is met levensbeschouwelijke, humanistische, overstijgende kwaliteiten. Een wijs orgaan dat het menselijke centraal zet en menselijke waarden bewaakt. De passagiers zijn de verschillende deelgebieden waar deze menselijke waarden zich vanuit een doordachte visie in uitdrukt, zoals onderwijs, economie, verkeer en ruimtelijke ordening, gezondheidszorg, milieu, kunst en cultuur etc. Wat vanuit het neoliberalisme echter gebeurt, is dat de economie op de plek van de chauffeur is komen zitten en invloed uitoefent op alle menselijke deelgebieden. Dit geeft een grote disbalans omdat de wetmatigheden binnen de economie (geld en winst maken als doel) niet toepasbaar en toereikend is op vragen uit alle leefgebieden. Net zoals het ego niet de kennis en vaardigheden heeft om antwoorden te geven op menselijke vragen, kan de economie dit ook niet op vragen over gezondheid, onderwijs, milieu, etc. De economie op de plek van de chauffeur van de bus is als een trompet die zonder muzikant muziek probeert te maken. Deze muziek klinkt zo vals zoals we die nu horen en wordt alleen maar gewaardeerd door mensen die profiteren van het neoliberale gedachtegoed. Mensen die aan de macht zijn en er alles aan doen om deze macht te behouden. Hierbij ontstaat een steeds grotere kloof tussen rijk en arm, waarbij solidariteit als menselijke waarde naar de achterbank in de bus wordt verbannen. Dat wat zogenaamd zwak is, niet mee kan met de steeds hogere eisen van het neoliberale systeem, wordt uit de bus gezet, moet het zelf maar uitzoeken.

Als we deze onhoudbare situatie willen doorbreken en willen groeien als mens, ontkomen we er als individu niet aan om onze aandacht naar binnen te richten en het gebied te betreden waar het ego geworteld is. Het ego vindt namelijk zijn wortels in een negatieve ervaring, bijvoorbeeld het afgewezen zijn, het niet geliefd zijn, het verwaarloosd zijn in de jongste jaren als kind. Om het psychologisch te duiden, daar waar de psychologische karakterstructuren vanuit een tekort zijn opgebouwd. Dit is bij iedereen het geval. Als we echter ons leven op deze grond bouwen, is het drijfzand. Willen we onszelf op een gezonde, een stabiele grond opbouwen, op de ervaring dat we zijn om van te houden, dat we liefde waard zijn, dan zullen we dus bewust de pijn moeten toelaten van die negatieve grond van het ego. Het ego is niet slecht, maar ontoereikend om grote levensvragen te beantwoorden. Het ego was het beperkte antwoord op het gemis van liefde in de vroegste jeugd. Alleen: we zijn de verwrongen en beperkte waarheid van ons ego gaan geloven. We zijn gaan geloven dat het leven niet liefdevol is, niet te vertrouwen is. En precies die valse overtuigingen maken ons ongelukkig, vijanden van onszelf en van elkaar. Alsof we voortdurend in oorlog zijn.

In het afgescheiden zijn van onze essentiële ik en in het geloof vanuit ons ego dat we een afgescheiden ik zijn, los van de wereld om ons heen, is het logisch dat dit gevoelens van angst, hulpeloosheid en minderwaardigheid oproept. Deze gevoelens konden we in onze vroegste jeugd onmogelijk toelaten, dus hebben we dit gecompenseerd met allerlei vormen van gedrag, zoals het streven naar succes, het zorgen voor anderen, het zoeken naar avontuur, etc. Toch is deze compensatie nooit helemaal sluitend, er is altijd een lek, een gat, een disfunctioneren. We raken behoorlijk overspannen van de poging van het ego om de bus te besturen, een taak die hij op zich heeft genomen, maar waar hij niet de competenties voor heeft. En degene die dat wel kan, de essentiële ik, heeft hij van zijn stoel verjaagd en verbannen naar de achterbank in de bus. Het is trouwens opvallend dat we vaak ons geld verdienen met de compensatie van ons ego voor de gevoelens van angst, hulpeloosheid en minderwaardigheid. Deze betaalde baan is een belangrijke reden waarom we gevangen zitten in dit gedrag en het moeilijk is om hier vrijwillig verandering in te brengen.

We zullen dus dit innerlijke gebied van de wortels van het ego moeten betreden, willen we hierin verder komen, ons verder ontwikkelen, verder groeien als mens. Gevoelens van overspanning kunnen een stimulans zijn om dit noodzakelijkerwijze te doen. Het voelt als een smalle poort, een bottleneck waar doorheen wordt gegaan. De verdedigingsmuren van het ego gaan neer en we komen in contact met het geknelde kind, achter in de bus, die zich verwaarloosd, hulpeloos, bang en minderwaardig voelt. Als hier dan met onverdeelde aandacht naar kan worden gekeken, vindt er een wonderlijke transformatie plaats. Dan blijkt dat ogenschijnlijk lelijk eendje, namelijk een prachtige zwaan. Deze rups, een mooie vlinder. De steen die de bouwlieden van het ego hebben afgekeurd, blijkt in de ogen van de essentie de hoeksteen te zijn. De smalle poort blijkt een geboortekanaal, waar doorheen mijn geestelijke, essentiële ik, geboren wordt. Op het moment dat het ego zich zijn ontoereikendheid en kwetsbaarheid beseft, zou het oog kunnen gaan krijgen voor het gepeste kind in de bus, die op de achterbank zit, gekneveld, geblinddoekt. Dat is de essentie die het erfrecht heeft op de chauffeursstoel, maar door de opstand van de passagiers daar terecht is gekomen. Het ego zou kunnen gaan beseffen dat het zelf ook beter functioneert met de essentiële ik als chauffeur. De essentiële ik, die verbonden is met de wereld om zich heen, en het ego kunnen gaan samenwerken, waardoor de bus zijn richting hervindt en geen gevaar meer op de weg betekent. Ze hebben elkaar namelijk nodig. De essentie heeft kennis van immateriële, geestelijke zaken en het ego of de persoonlijkheid van de materiële zaken zoals die geregeld zijn hier op aarde.

Onlangs las ik het boek van Almaas over het enneagram; negen facetten van eenheid. Al in mijn tienerjaren kwam ik in contact met het enneagram door het lezen van boeken van Gurdjeff en Ouspensky en zat ik in een leesgroepje in Terneuzen, waarbij we dit bespraken. Het enneagram is eigenlijk een landkaart, een routekaart voor het betreden van het innerlijk gebied van de wortels van het ego. Het laat de verschillende reacties en overtuigingen zien van het ego, maar ook de mogelijkheid om in contact te komen met onze essentie en de prachtige kwaliteiten van deze essentie zoals waarheid, vrijheid, volmaaktheid, liefde, hoop, vertrouwen, kracht, wijsheid. Toen ik de prachtige beschrijving die Almaas hierover geeft, las, kon ik vanachter de sluiers van mijn ego, een glimp opvangen van deze objectieve werkelijkheid waarvan we zo vaak zijn afgescheiden door de subjectieve beleving van ons ego. Even later lag ik in het zwembad en tijdens het zwemmen voelde ik heel even, een seconde, dat mijn ego losliet en niet ik zwom, maar ik werd gezwommen. Het leek alsof ik zweefde in de totaliteit van het geheel. Die avond had ik dat nog een keer toen ik voelde dat ik werd geademd. Het idee van het ego dat ik mijn leven moet beheersen en controleren vanuit het idee van een afgescheiden ik, is wel mijn grootste obstakel voor de overgave aan mijn essentie. Het is een heerlijk gevoel, een moment van geluk, dat dit een fractie van een seconde wordt losgelaten.

Zoals het voor mij is als individu is het misschien ook voor ons als collectief. Dat we mogen hopen op iemand die van binnen zijn essentiële ik de rechtmatige plek op de stoel van de chauffeur van de bus heeft teruggegeven. Een leider (m/v) die zijn hart heeft teruggevonden en in staat is om te verbinden dat wat door het neoliberale beleid wordt afgebroken en gescheiden van elkaar. En wie weet ziet leiderschap er vanuit de essentiële ik op de rechtmatige plek van de bestuurder van de bus er wel heel anders uit dan het egoleiderschap zoals we dat nu vaak kennen.

 

ben jezelf in 2015

IMG_7071
Een kindje is geboren, ergens ver weg, vlakbij Jeruzalem. Ergens ver weg, meer dan 2000 jaar geleden. En met dit liefdeskind, met deze Jezus, word ik zelf in het hier en nu geboren. Is in ieder van ons de kiem gelegd om opnieuw geboren te worden. In mij wordt de liefde geboren, een nieuw bewustzijn, een nieuwe ik. Niet mijn ego ik, die afgescheiden ik, maar mijn essentiële, geestelijke ik. Mijn verbonden ik, die deel is van het grote geheel. Mijn ik die leeft, ongescheiden, rots vast, geen drijfzand.

Het is geen gemakkelijke geboorte, laat dat duidelijk zijn. Altijd weer kom ik op deze innerlijke weg mijn bottleneck tegen. Mijn meest kwetsbare deel, waar ik kreupel ben, gewond, gehandicapt. In paniek zou je kunnen zeggen, doodsbang. Ik kan er niet omheen. Het stuk dat ik niet wil voelen, liever niet wil zien. Misschien nu langzaam onder ogen durf te komen, omdat met het geboren worden van mijn essentiële ik ook mijn bewustzijn groeit. Ik zie dan dat in plaats van het gemis en het tekort te voelen, ik ben gaan zorgen, me verantwoordelijk ben gaan voelen voor de ander. Het lijkt krachtig, het lijkt nobel, maar het is zwak. Een compensatie is een zwakke basis. Mijn eigen behoefte wordt in dat patroon opgeofferd. De zwaarte van dat patroon drukt me regelmatig neer als een kruis dat me plet. Het is een moment, tijdens deze feestdagen, misschien omdat mijn moeder hier is, dat ik dat voel. Als een schaduw die plotseling over me heen valt. Doorheen deze menselijke worsteling met het leven zelf, word ik geboren. Voor de tweede maal, maar nu niet lichamelijk, maar geestelijk. Soms zou ik, eerlijk gezegd, wel meer aanzien willen, meer invloed, meer gezien worden door de wereld. Maar misschien is dit geestelijk geboren worden wel mijn belangrijkste doel, mijn diepste betekenis. En is dit leven, mijn leven een baarmoeder voor deze geboorte. Dient mijn uiterlijke leven mijn innerlijk en niet andersom.

Toevallig vond ik in mijn kast een oud boek van Barend van der Meer, die commentaar geeft op het Thomas Evangelie. Deze passage gaat over innerlijk werk en de schat die daarin te vinden is.
‘We misleiden ons zo gemakkelijk. We gebruiken onbegrijpelijke en grote woorden die ons moeten imponeren en waarmede we de zachte en stille stem van onze ziel verdringen. Brutaal zijn de woorden van de mensen, ijdel, groot in hun waan, machtig in hun dromen en begoochelingen. Aan al die sensaties knaagt de worm van de tijd en indien eenmaal een hoog doel der eerzucht is veroverd, komt een nieuw streven dat het al weer oud geworden resultaat en record opvreet en vernietigt. Er zijn geen musea genoeg om de oude gestolde dromen der mensheid te bewaren. Na een luttel aantal jaren, 10.000… 100.000 is alles reeds weer vergaan. Dit is niet de nieuwe wereld die als een dageraad in u aan zal breken. Wilt u het beste van uw leven? Zoekt u dat beste in de zone der vergankelijkheid of in de belevenis van het onvergankelijke leven? Ieder mens kan aanspraak maken op het onvergankelijke leven. Daarvoor moet het vergankelijke en voorbijgaande in ons doorbroken worden. Dus doorgaan. Zo is ieder mens op zoek naar het blijvende, het ‘vaste’ substantiële der vloeibare levensbeweging. Want in dit ongescheiden leven ligt de onaantastbaarheid, het altijd doorgaande, het nimmer ophoudende van het leven in ieder ogenblik dat diep in de menselijke ziel zijn aangrijpingspunt heeft en de mens het allerinnigste besef geeft zijner onveranderlijke levenseenheid. Dus blijven graven en ploegen en contact gevoelen met de subtielere zones van het innerlijk leven. Blikseminslag, doorploegd worden, diepe vorens trekken, zaaien, oogsten. Niet stil staan bij het verraden worden, bij het verlaten worden, bij het eenzaam worden. Wij mensen verleiden en worden verleid, wij verliezen en doen verliezen. En uit de diepte, de verheffing! De liefde Gods ontdekken in de diepste vernedering, in de duistere afgrond, waar toch het licht schijnt, het onuitblusbare, zegenende, verwarmende, eeuwige licht dat schenkt en beschenkt en zegent en heelt zonder ooit op te houden’.

Het is de liefde die me trekt. Mijn verlangen naar de liefde, het verlangen van de liefde naar mij. Die me wenkt, mij die zichzelf vanuit zijn oude ik, zijn oude patroon buiten de liefde plaatst, buiten de cirkel van liefde. Alsof ik het niet waard ben, die liefde. De liefde wil niets liever dan met me dansen, dansen in de cirkel van liefde. Zo verlang ik ernaar om permanent in deze cirkel te vertoeven, maar dat is helaas nog niet de realiteit. Ik kan het verlangen, ik kan het visualiseren. Voelen als een belofte. Het is misschien wel mijn grootste verdriet als ik me bewust ben dat ik mezelf nog steeds buiten de cirkel van liefde plaats. Niemand anders sluit me buiten, ik doe dat zelf.

Het is goed om me steeds weer te herinneren dat iedereen, ieder mens worstelt. Dat achter ieder uiterlijk beeld een worsteling schuilgaat. Dat maakt ons gelijk, dat maakt ons een. Het uiterlijk is de afleiding, vooral het beeld van succes, van schoonheid en perfectie. Vorig weekend keken mijn dochter Moon en ik bij oma, mijn moeder, naar The Voice of Holland. Ik had er al jaren niet naar gekeken, moest denken aan de eerste jaargangen met Jim, Hind en Jamal. Toen vond ik het nog best leuk. Nu schrok ik, van de commercie. Het programma, de finale, duurde 2 uur, maar ik denk dat slechts de helft zuivere speeltijd was om het maar even zo te noemen. De rest was reclame of een oproep om toch vooral weer een keer te stemmen voor 90 cent per stem. Her werd heel veel geld verdient. De kandidaten zagen er prefect uit, vooral de drie jonge zussen, met de naam Ogene. Ze wonnen. Toch bleef ik achter met een wrange nasmaak. Later op internet zag ik de meiden terug. Ze hadden een filmpje geplaatst van toen ze nog niet meededen aan The Voice. Wow, wat een talent en authenticiteit. Ik vergeleek het filmpje met de beelden van The Voice. Onherkenbaar, de jonge vrouwen waren rolmodellen geworden, een rode, een blonde en een donkere, zodat ieder zich met hen kon identificeren. Ze waren een product geworden van de commercie, van de economie. Ogene zou wel eens wereldberoemd kunnen worden, met hun muziek, maar bijvoorbeeld ook met mooie poppen, een rode, een donkere en een blonde, die alle tieners willen hebben. Vandaag ontdekte ik waar de metamorfose vandaan kwam, op wie de meiden van Ogene willen lijken, op Destiny’s Child. Ook zij zingen het nummer Emotions, wat ook weer niet van henzelf is, maar oorspronkelijk van de Beegees. Je raakt toch echt wel de weg kwijt als je een ander wilt zijn dan jezelf.

Zo moeilijk is het blijkbaar om jezelf te zijn, terwijl dat toch is wat ons het meeste raakt. Iemand die zichzelf is gebleven. Iemand die ondanks zijn wereldse rol, groot of klein, zichzelf is. Dat geldt ook voor onze leiders, in de politiek bijvoorbeeld. We worden geraakt door iemand die zijn uiterlijke macht inzet om zijn idealen te verwezenlijken, zoals Nelson Mandela of Ghandi. Iemand die trouw is aan zichzelf en aan zijn achtergrond, aan de reden waarom hij of zij ooit de politiek inging. Zo iemand is moeilijk te vinden als we kijken naar de Nederlandse politiek vandaag. De tendens is daarin om juist de eigen achtergrond los te laten en nog enkel de economie, de sturing van het geld te volgen. Neoliberaal noem ik dat en het maakt blijkbaar niet uit of de oorspronkelijke partij uit de linkse, rechtse of Christelijke hoek komt. Iedereen lijkt besmet of betoverd te zijn en zijn eigen principes overboord te gooien. Als ik kijk naar hoe het wetsvoorstel van minister Schippers om de vrije artsenkeuze af te schaffen, werd ondersteund door zowel liberale als sociale en Christelijke partijen, dan is de neoliberale politiek gemeengoed geworden. En als het dan niet lukt om de wet door de Eerste Kamer te loodsen, probeert men op slinkse wijze de democratische besluitvorming te omzeilen. De politiek maakt zich hiermee ongeloofwaardig en plaatst zich op een eiland. Macht is een doel op zich geworden en het behoud van de eigen machtspositie. Een gevaarlijke tendens die gelukkig veel reacties oproept, zowel vanuit linkse hoek, maar ook vanuit lezers van de Telegraaf bijvoorbeeld. Hopelijk kunnen deze reacties de politiek wakker schudden en de noodzaak doen inzien om terug te keren naar de eigen sociale, liberale of Christelijke basis. Opdat de politiek weer herkenbaar wordt voor de kiezers, die niet alleen vanuit hun portemonnee stemmen, maar ook vanuit een ideaal, een visie op de maatschappij.

Ik weet overigens niet wat ik zelf zou doen in een positie die veel aanzien heeft in de wereld, zoals in de politiek of de winnaars van The Voice. Ben ik sterk genoeg om mezelf te blijven? Toch begint dit wel bij het individu, bij ieder van ons, bij het innerlijk werken aan onszelf om die essentiële ik in ons geboren te laten worden. Die ik die zichzelf is, ontspannen, vreugdevol, eerlijk, integer om maar een paar deugden te noemen. Die meer is dan de rol die we in de buitenwereld vervullen. Dat is wat ik ieder van ons, inclusief mezelf, toewens in 2015; ben jezelf! Althans, doe in ieder geval je best ervoor ;-).

Gastenboek

Wilt u reageren? Onderaan iedere blog heeft u hiertoe de mogelijkheid.
Daarnaast kunt u een email sturen naar: tomribbens@mac.com