geboren worden

de wereld heeft onze onverdeelde aandacht nodig

IMG_1157De discussie van vorige week in de Volkskrant over het nut van godsdienst versus wetenschap gaf me inspiratie voor het schrijven van deze tekst. Gisteren sloeg ik de Bijbel open en kwam toevallig uit bij het verhaal van Judit in het Oude Testament. Judit heeft het over de God van Israel als ze zegt dat hij zijn grote macht toont ten gunste van Israel en tegen de vijanden van Israel. De god waar in het Oude Testament wordt gesproken is met name een collectieve god, die blijkbaar een volk heeft uitverkoren om zich te openbaren. In dat licht kunnen we misschien begrijpen hoe revolutionair de boodschap van Jezus was, die het idee van een collectieve god fundamenteel doorbrak door te verkondigen dat God er is voor ieder mens, ongeacht rang, stand, ras, geaardheid.

Het is logisch dat het woord God veel verzet oproept, omdat dat woord behoorlijk besmet is geraakt. Wij als mensen hebben namelijk de neiging om God voor ons karretje te spannen om daarmee onze eigen machtsdoelen te bereiken met God als reden om ons gedrag te verantwoorden, goed te praten, overtuiging bij te zetten. In naam van God is al veel ellende veroorzaakt. Maar in feite heeft dit helemaal niets met God te maken. Het is een hele kunst om het woord God een zuivere betekenis te geven. Nu leven we in een Westerse samenleving, waarin God wordt gezien als achterhaald, dom, niet wetenschappelijk, naïef, niet meer van deze tijd. Het is een feit dat we in de loop van ons leven afgescheiden raken van onze essentie, onze oorsprong, die we God zouden kunnen noemen. Maar om deze afgescheidenheid als basis voor ons leven te beschouwen is naar mijn idee het gevolg van een beperkte visie. Toch lijken dat de twee hoofdstromingen te zijn in onze wereld van dit moment. Aan de ene kant de God van de godsdiensten, een vaak nog collectieve God, die voor bepaalde mensen, voor een bepaalde groep, die zich aan bepaalde regels houdt, aanwezig is en voor andere groepen of andere mensen niet. Die andere mensen dienen dan bekeerd te worden of zoals we bij de fundamentele Islam zien, met geweld te worden bestreden. Aan de andere kant een stroming die God heeft uitgebannen, die zich rationeel noemt, wetenschappelijk en die de zin van het leven haalt uit wat de mens er zelf van maakt. In het leven zelf zit geen zin, maar de mens geeft daar zelf zin aan. De angst voor de dood is de reden om te leven, zoals in de nieuwste Star Trek film wordt gezegd. Angst als basis voor het leven.

We vinden het normaal om te zeggen dat het leven niet te vertrouwen is, bedreigend, vijandig zelfs. We moeten ons tegen het leven beschermen. De ene doet dit dus met een godsdienst, de ander met een rationeel wetenschappelijk kader. Het is een grote stap om de werkelijkheid niet te zien als onbetrouwbaar en bedreigend, maar als goedaardig, liefdevol, volmaakt, betrouwbaar, ondersteunend. Vanuit onze afgescheidenheid is dat onmogelijk, omdat onze negatieve visie op het leven de projectie is van deze afgescheidenheid. Toch zou je kunnen zeggen dat deze afgescheidenheid zinvol en noodzakelijk is. Op deze afgescheidenheid wordt namelijk onze persoonlijkheid gebouwd die in het eerste deel van ieders leven bezig is om een plek te vinden in de uiterlijke wereld. Leert wat het moet leren om in deze wereld te overleven. In het eerste deel van ons leven identificeren we ons hoofdzakelijk met dit deel. Veel mensen hebben daarbij geen contact met hun innerlijk, zijn zich niet eens bewust van het bestaan er van. Vaak als er iets ergs gebeurt, verlies of crisis, worden we uitgenodigd om met onze aandacht naar binnen te gaan. Er ontstaat een scheur of barst in onze uiterlijke persoonlijkheid en soms is deze tijdelijk van buitenaf te repareren, maar is een werkelijke heling alleen maar mogelijk van binnen uit. Daar is er weer contact mogelijk met onze essentie, die we in eerste instantie hebben losgelaten. Door dit contact met onze essentie gaan we zien dat die uiterlijke persoonlijkheid een schil is, de schil van een ei, waar van binnen iets aan het broeden is. Onze werkelijke, essentiële ik, die verborgen zat en geboren wil worden. Dan krijgt het woord God een gelijkwaardige, persoonlijke en intieme betekenis, in plaats van de collectieve god van de godsdiensten in de uiterlijke wereld. We begrijpen dat we van goddelijke oorsprong zijn als mens, maar ook alles om ons heen dat leeft, waar we onlosmakelijk mee verbonden zijn. Dan is er eenheid, vrede en respect in onze aanwezigheid en geen verdeeldheid, oordeel of scheiding. Het is die aanwezigheid, die slechts door het individu te realiseren is, die onze wereld nodig heeft als antwoord op de polariserende krachten van dit moment. Omdat slechts vanuit deze onverdeelde aanwezigheid een oorspronkelijke, authentieke en creatieve reactie mogelijk is en niet een reactie die komt vanuit onze pijn en net zoveel geweld oproept als dat het wil bestrijden. Maar voor deze onverdeelde aandacht moeten we vaak diep graven, onze pijn niet vanuit woede en verdriet naar buiten afreageren, maar van binnen oplossen. Niet een keer, maar telkens weer opnieuw, zodat deze manier een nieuwe manier van leven wordt, die de wereld werkelijk zou kunnen veranderen.

herfst

IMG_9740

Het is een prachtige herfst dit jaar. En hij duurt lang, omdat er nog weinig storm en strenge vorst is geweest, waardoor de blaadjes langzaam aan de bomen kleuren, loslaten en in dikke lagen hier in het bos de aarde bedekken. Maar ook in de stad, zag ik vandaag in Tilburg, waar het blad met een bladblazer wordt bijeen geblazen en in grote karren wordt weggevoerd naar een grote composthoop ergens aan de rand van de stad.

Het is herfst in de tuin rondom ons huis en in de moestuin van Pluk&Plenty. Als ik de hond uitlaat hier in het bos, voelt het alsof we in de herfst wonen. Het is een bijzonder jaargetijde, omdat er alles inzit. De oogsttijd, waarbij de bloemen van de plant vruchten zijn geworden, zoals de pompoen, courgette, tomaten, paprika, komkommer. Daarna vergaan de planten en vormen op die manier weer compost voor de planten van het volgend voorjaar. De vruchten dragen weer zaden in zich, de potentie voor het nieuwe leven. De natuur laat zien dat sterven en geboren worden hand in hand gaan, dat het leven zich in een cyclus ontvouwt. Zo is het in de natuur buiten ons, maar ook in onze binnenwereld.

Jammer dat we dit zo snel vergeten en verstrikt raken in de wereld die de mens als een soort harnas om zich heen heeft gebouwd. Het is de wereld van de zakelijkheid, de rationele benadering, de economie, waarbij winst maken en geld verdienen een doel op zich is geworden. Het is koud, zonder hart. Het is kunstmatig, zonder levengevend principe. Hier is geen sterven, maar ook geen leven. We zijn bang voor de dood, maar ook bang om te leven en passen ons als robots aan binnen het economisch kader, dat al even dominant is als vroeger de kerk, waartegen de generaties voor ons, zich zo hebben afgezet. Als wij zelf in dit kunstmatige, door mensen gefabriceerde systeem verstrikt raken, zijn we het voorbeeld van de natuur kwijt en spiegelen we ons aan een levenloze perfectie waartegen we het altijd afleggen. Zo vormt zich een structureel gevoel van minderwaardigheid, een leegte, een tekort dat volgens diezelfde economie alleen maar gevuld kan worden door te kopen, te consumeren. Zo zijn we zonder het ons bewust te zijn onderdeel geworden van de machine van het marktmechanisme, die in hoge mate ons gedrag bepaalt.

Het organische van de natuur, van het leven zelf, is zo mooi zichtbaar in de herfst, waar we vaak ook onze angsten tegenkomen, onze depressie, onze valse overtuigingen, onze minderwaardigheid, onze destructiviteit. Het is de tijd van aartsengel Michaël, die met zijn zwaard de draak verslaat. De draak die symbool staat voor de angsten, onzekerheden, het kwaad dat we in onszelf tegenkomen. Vaak weten we hier niet mee om te gaan, we hebben niet geleerd om deze gevoelens onderdeel te laten zijn van ons leven. Thich Nath Hanh, de boeddhistische zenleraar beschrijft het heel mooi; als je goed naar een bloem kijkt, naar de frisheid en schoonheid daarvan, zie je ook dat er compost in zit, die van organisch afval is gemaakt. De tuinman heeft dit afval vakkundig weten om te zetten in compost en met deze compost liet hij een bloem groeien. Bloemen en afval zijn allebei organisch van aard. Dus als je goed naar de aard van een bloem kijkt, zie je ook dat er compost en afval aanwezig zijn. De bloem wordt zelf ook weer afval. Maar maak je geen zorgen! Je bent een tuinman en je hebt de macht om afval te transformeren tot bloemen, vruchten of groenten. Je gooit niets weg, omdat je niet bang bent voor afval. Je handen zijn in staat om het om te zetten tot bloemen, sla of komkommers. Hetzelfde geldt voor je geluk en je verdriet. Verdriet, angst en depressie zijn allemaal een soort afval. Deze stukjes afval maken deel uit van het echte leven en we moeten goed kijken naar de aard daarvan. Je kunt leren om deze stukjes afval om te zetten in bloemen. Niet alleen je liefde is organisch, je haat is dat ook. Gooi dus niets weg. Het enige wat je hoeft te doen, is leren hoe je je afval kunt transformeren tot bloemen.

Het eerste wat we daarvoor moeten doen, is ons gevoel toelaten. Het gevoel van angst, van leegte, van depressie, dat we liever uit de weg gaan met al onze manieren die we hebben aangeleerd om dit nare gevoel te vermijden. Dat kan hard werken zijn, carrière maken, spullen kopen, het slechte gevoel weg eten, drinken, ons verliezen in een zoveelste verliefdheid. Totdat we zo met de rug tegen de muur staan, dat we niet anders meer kunnen dan om hulp vragen. Dat kan een vriend zijn, een hulpverlener, maar dat kan ook hulp vragen van binnen.

Ik merk zelf dat als ik mijn innerlijke angsten tegenkom, mijn depressie, dan hebben die te maken met wat ik noem mijn bottleneck, mijn basistrauma uit mijn verleden. Zoals ieder mens zo’n basistrauma heeft, waarin hij steeds vast komt te zitten, net zolang totdat alle kluwen zijn ontrafelt en er licht kan schijnen in de donkerte van de crack in ieder van ons (vrij naar Leonard Cohen). Hoe vaak kom ik deze niet tegen en telkens leer ik weer iets meer over mezelf, over hoe ik me toen als kind voelde in die situatie waar vanuit de buitenwereld, vanuit mijn directe omgeving geen liefde was, verwaarlozing. Niet bewust of expres, maar puur uit onwetendheid. Het is dan wonderlijk, als ik op deze plek in mezelf durf aanwezig te zijn, dat ik merk dat hier juist vanuit hoger hand liefde aanwezig was en nog steeds is. Daar waar mijn nood het grootst is, als ik daar niet hard voor wegloop, maar het toelaat, dan is de redding nabij.

Dat is de plaats en het moment dat ons gevraagd wordt om ons over te geven, onze controle, onze houvast los te laten en een stap te zetten in het onbekende. Het antwoord dat we krijgen is onverwacht, een antwoord precies op maat, wat we niet met ons hoofd kunnen bedenken. We voelen ons bevrijd, maar vallen na een tijdje onvermijdelijk weer terug in ons oude patroon, totdat we weer met de rug tegen dezelfde muur niet anders kunnen dan overgeven, buigen. En weer komt er een antwoord, intiem, persoonlijk, vanuit de liefdevolle werkelijkheid, die blijkt aan onze kant te staan, te vertrouwen is. Dit proces herhaalt zich telkens weer totdat er in onszelf een innerlijk centrum ontstaat, dat onze nieuwe basis wordt. Als land dat stukje bij beetje op de zee wordt veroverd. Een basis van waaruit we leven, maar ook telkens weer sterven, zodat ons afval getransformeerd wordt tot een vruchtbare bodem waar de bloem van onze essentie kan bloeien.

Ik ben zelf begin november jarig en dus echt een kind van de herfst, een kind van het transformeren van afval, de afval van mijn eigen depressie en innerlijke angsten. Deze herfst kom ik er weer opnieuw achter dat deze transformatie, dit menselijk vermogen om lood in goud te veranderen, de kern is van ons menselijk bestaan hier op aarde. Dit is wat wij volgens mij wezenlijk hebben toe te voegen aan het geheel. Het is een verschuiving van de identificatie met onze persoonlijkheid, die van de wereld is naar het identificeren met onszelf als van goddelijke oorsprong. In ieder van ons zit een stukje God en wij zijn de akker waarin God geboren wordt. En met ons lijden, dat ieder op zijn of haar eigen manier ervaart, wordt deze akker omgeploegd, bewerkt om vruchtbare grond te zijn voor de geboorte van dat stukje God. Dat diepe besef maakt me stil van binnen, dankbaar en gezegend. Het geeft mijn leven als mens zin en betekenis, het is de ervaring die mij gelukkig maakt.

tijd en het belang van geschiedenis


IMG_4074

Een tijdje terug kreeg ik op een ochtend tijdens mijn meditatie een beeld van de liefde die in mij werkzaam is. Het beeld was dat de liefde zich in mij schenkt als in een soort vat, een blok met allerlei gangetjes, spleetjes, openingetjes. De liefde zoekt zijn weg in mij zoals een vloeistof zijn weg zoekt naar het laagste punt. Het is mijn persoonlijkheid, mijn onvolmaakte ik met al zijn dagelijkse beperkingen, gevoeligheden, kwetsbaarheden, patronen dat wordt gevuld met liefde. De liefde zoekt zijn weg totdat ik helemaal ben gevuld en alle gangetjes en inhammetjes worden opgelost in die liefde. Dan ben ik een met het geheel, licht en stralend. Het is mijn onvolmaaktheid die in de volmaakte en onvolwaardige liefde wordt opgelost.

Tegelijkertijd werd ik me bewust dat ik onderdeel ben van de tijd. Dat is niet zo gek, want tijdens mijn ochtend meditatie maak ik altijd een beeld van de komende dag en ‘s avonds sluit ik de dag weer af met een terugblik. Ik werd me bewust dat ik niet los sta van deze tijd, maar dat ik daar onderdeel van ben. De tijd is onderdeel van mij, van mijn lichaam. Mijn lichaam is er inclusief de tijd die mijn lichaam ouder doet worden. Al de gebeurtenissen die onderdeel zijn van deze tijd, van mijn tijd, zijn onderdeel van mijn lichaam, dus onderdeel van mij.

Dit is een ander beeld dan de overtuiging die ik onbewust of bewust heb meegekregen vanuit de samenleving waarin ik ben opgegroeid. Ik heb geleerd vanuit onze ‘verlichte’ samenleving dat ik een rationeel, onafhankelijk wezen ben, dat doet wat hij wil en zich op die manier in de wereld en in de tijd beweegt. Alsof hij een vrij, onafhankelijk wezen is. Ik kwam er nu achter dat dit beeld niet klopt. Dat het veeleer zo is dat ik onderdeel ben van de tijd die verbonden is met mijn lichaam, met mijn incarnatie in dit lichaam. Tijd is onderdeel van mijn lichaam en het aardse leven dat met dit lichaam is verbonden. De tijd die mijn lichaam hier op aarde is gegeven. Ik kreeg het beeld van mezelf als bootje dat ronddobbert over deze tijd. Tijd is onderdeel van mij, van wie ik ben. Het is mijn persoonlijke biografie die onlosmakelijk is verbonden met de geschiedenis van het collectief waar ik deel van ben.

Deze week was ik met Gebi een paar dagen in Duitsland. We bezochten de musea Schloss Moyland, dat is ingericht rond de kunstenaar Joseph Beuys en een dag later Insel Hombroich, een prachtige plek waar natuur en kunst worden gecombineerd. ‘s Avonds in een hotel in Neuss zapten we wat rond op de televisie en kwamen uit bij ZDFinfo. Een zender die de hele avond documentaires uitzond die te maken hadden met Hitler, de opkomst van de NSDAP, zijn samenwerking met de architect Speer. De geschiedenis van het collectief, het Duitse collectief werd uiteengezet in een caleidoscoop van beelden, van gesprekken. Het is nog steeds verbazend dat Hitler zijn gedachtegoed en rijk heeft kunnen opbouwen, eerst in het land zelf en later buiten de eigen landsgrenzen. Denk maar aan de Olympische Spelen van 1936, waar hij dit toonde aan de wereld. Niemand reageerde. Alsof ieder, zowel in Duitsland zelf als daarbuiten, werd betoverd door de enorme tentoonspreiding van macht, zoals te zien tijdens de jaarlijkse partijdag van de  NSDAP. Ik heb dat al eerder geschreven; wij hebben de gebeurtenis, die enorme gebeurtenis van de Tweede Wereldoorlog nog helemaal niet verwerkt. Maar Duitsland is nu bezig om deze geschiedenis tot zich door te laten dringen, daar waar het deze heeft onderdrukt na deze oorlog en alle energie heeft gericht op de wederopbouw van het land. Deze Tweede Wereldoorlog ligt ontegenzeggelijk ten grondslag aan het Europa dat nu wordt opgebouwd en waar veel kritiek op is. De reden van de Europese gemeenschap is om te voorkomen dat er ooit nog zo’n oorlog zou kunnen uitbreken. Het motief is zuiver, alleen de uitwerking daar kan over gediscussieerd worden.

Wat ik wil zeggen is dat het kennen van de geschiedenis zo belangrijk is om de ontwikkelingen van het moment te begrijpen. Bovendien is deze collectieve geschiedenis onlosmakelijk verbonden met ieders eigen geschiedenis, met ieders eigen biografie. Mijn vader was 8 jaar toen Nederland deel werd van de Tweede Wereldoorlog. Gebeurtenissen in zijn geboortestad Zierikzee heeft een diep spoor van wantrouwen en angst bij hem achtergelaten, wat zijn weerslag had op de opvoeding van zijn eigen kinderen, van mij als zoon. Mijn moeder werd geboren in de Tweede Wereldoorlog in het West-Brabantse Steenbergen. Haar gezin moest verschillende keren schuilen voor een vuurgevecht tussen de Duitsers en de geallieerden.

Zo heeft iedere oorlog, die collectief wordt gestreden, een persoonlijke impact, een persoonlijke variant. En daar ligt ook precies de bevrijding van de pijn die is geleden. We moeten collectieve pijn op een persoonlijke manier helen, verwerken, bevrijden. Dat is hoe de liefde werkt, die als doel heeft om ieder van ons te helen, te bevrijden, als wij in staat zijn deze liefde toe te laten. Daarvoor is het belangrijk dat we ons harnas, het gezicht van ons ego, ons masker afleggen en kwetsbaar durven zijn. Durven voelen van de pijn die ons is aangedaan. We moeten onze eigen biografie leggen naast de geschiedenis van het collectief. Dan zijn we in staat tot mededogen, tot vergeving. Dan laten we het licht van de liefde toe in het donker van onze pijn, die we in eerste instantie hebben onderdrukt en begraven. Logisch. Toch is daar, in dat donker, het zaad aanwezig voor onze groei als mens, voor onze groei naar de liefde toe die ons wil helen, bevrijden, aanraken, omhelzen. Ik ben er van overtuigd dat we hiermee zelfs, met deze bevrijding, deze persoonlijke heling, de geschiedenis kunnen herschrijven, transformeren. Alsof deze niet is gebeurd, alsof al die pijn, al die ellende, al dat geweld niet is gebeurd. Het is net als met een bevalling. Er wordt een kind geboren op het scherpst van de snede, een gevecht van leven of dood. Veel moeders overlijden in landen waar geen medische begeleiding aanwezig is, tijdens de geboorte van hun kind. In dorpen is vaak een huis aanwezig waar deze moederloze kinderen worden opgevangen en groot gebracht. Als het kind geboren is echter, veel moeders kennen deze ervaring, is de strijd op leven en dood vergeten. Alsof het nooit heeft bestaan. Zo als een kind uit de moeder, wordt op aarde een nieuwe mens geboren, gevormd door het licht van de liefde. Doorheen alle geweld en ellende die iedere dag weer plaatsvindt. Niet om al dat geweld goed te praten, maar om aan te geven welke enorme potentie er aanwezig is in al dat lijden, in al dat geweld dat we elkaar vanuit onze onbewustheid en onwetendheid aandoen.

Het kennen van onze collectieve geschiedenis in combinatie met onze eigen biografie is hierbij wezenlijk. Om bij onze pijn te komen, daar de liefde in toe te laten en van daaruit te vergeven. Dan maken we onze diepste betekenis als mens waar. Ik pleit voor geschiedenis en de eigen biografie als verplicht vak op onze scholen!

Gastenboek

Wilt u reageren? Onderaan iedere blog heeft u hiertoe de mogelijkheid.
Daarnaast kunt u een email sturen naar: tomribbens@mac.com