eenheid

je bent iemand, niet niemand

img_0552

Vorige week zag ik de film Elysium van de Zuidafrikaanse regisseur Neill Blomkamp. Het was zijn 2e film, na District 9, waarin hij hedendaagse maatschappelijk en sociale kwesties projecteert naar de toekomst. Elysium schetst een wereld waarin de rijken en welgestelden naar een plek buiten de dampkring zijn verhuisd om hun eigen luxe leven te kunnen behouden en voortzetten. Op aarde wonen de afvallers, de loosers, de armen, de have-nots. Ze leven in getto’s en de ‘gelukkigen’ hebben een slavenbaantje in een fabriek waar robots worden gemaakt om de wereld van de welgestelden te bewaken en verdedigen. Wat me vooral raakte was dat de welgestelden zichzelf burgers noemen en de achterblijvers op aarde als niet-burgers beschouwen. Minderwaardig. Nobody’s. Ze hebben geen waarde, hoogstens als werkend voor de welgestelden, maar volledig inwisselbaar, als onderdeel van een machine, waarmee naar believen gedaan kan worden. Geen persoon. Iemanden tegenover de niemanden. Je kunt dat woord voelen, als je het tot je door laat dringen. Jij bent niemand, niet iemand.

Stel je zelf maar eens de vraag; wat maakt een mens nu eigenlijk iemand? Wat is de kern van wat een mens iemand maakt? Volgens mij dat hij wordt liefgehad. En dan niet voorwaardelijk, want dan moet je weer aan een verwachting, aan een eis van een ander voldoen, maar onvoorwaardelijk, van binnenuit. Anders geformuleerd, dat ieder mens vanuit een enorme liefde van binnenuit op dit moment (dus niet ooit ergens in het verleden) wordt geschapen. Dat woord is wellicht voor sommigen te ‘bijbels’. Je zou ook kunnen zeggen; vanuit een enorme liefde van binnenuit wordt gevormd als een uitdrukking van essentie. Zoals alles dat leeft vanuit een enorme liefde wordt vorm gegeven, de boom die daar groeit, het gras, die wolken, de wind, de regendruppels, de dampkring met precies de juiste substantie en grootte om het leven zoals wij dat kennen hier op aarde mogelijk te maken.

Hoe moet ik me dat dan voorstellen? Ik kreeg het beeld van iemand die met alle liefde en volledige, onverdeelde aandacht die hij of zij in zich heeft een tekening maakt, een kunstwerk, een schilderij. En wij en alles dat leeft, de aarde, het heelal, onderdeel is van dat levend schilderij, dat kunstwerk. Ik moet denken aan een van mijn lievelingspsalmen, die voor mijn gevoel uitdrukt vanuit welke essentie, welke liefde, welke massief gebundelde aandacht wij en alles dat leeft op dit moment wordt gemanifesteerd, geschapen. U was het die mijn nieren vormde, die mij weefde in de schoot van mijn moeder. Ik loof u voor het ontzaglijk wonder van mijn bestaan, wonderbaarlijk is wat u gemaakt hebt. Ik weet het, tot in het diepst van mijn ziel. Toen ik in het verborgene gemaakt werd, kunstig geweven in de schoot van de aarde, was mijn wezen voor u geen geheim. Uw ogen zagen mijn vormeloos begin, alles werd in uw boekrol opgetekend, aan de dagen van mijn bestaan ontbrak er niet één (psalm 139).

Maar wat doen wij en ik ken dat maar al te goed, we plaatsen ons buiten dat schilderij. We plaatsen ons buiten die voortdurend voortgaande en groeiende schepping. Omdat ons hart gekwetst is en we denken dat de liefde en aandacht die in het schilderij zit, niet voor ons is weggelegd. Dat we niet zijn om van te houden, dat er iets niet klopt aan ons. We de liefde niet waard zijn. We maken ons vanuit ons ego minder en tegelijkertijd meer door ons buiten die cirkel van liefde te plaatsen. En zonder dat we er bewust van zijn, worden we op die manier van iemand, niemand. Grappig, Tijn Touber bracht me in zijn boekje Het geheim van genialiteit op het spoor van het bekende nummer van The Beatles, geschreven door John Lennon, Nowhere man. Leuk om die tekst te lezen vanuit de achtergrond van wat ik net schreef. He’s a real nowhere man. Sitting in his nowhere land. Making all his nowhere plans for nobody. Doesn’t have a point of view. Knows not where he’s going to. Isn’t he a bit like you and me? Nowhere man please listen. You don’t know what you’re missing. Nowhere man, the world is at your command. He’s bilind as he can be. Just sees what he wants to see. Nowhere man, can you see me at all. Nowhere man don’t worry. Take your time, don’t hurry. Leave it all till somebody else lends you a hand.

Voor mij is dit de grootste uitdaging van deze tijd, weerstand bieden tegen een neoliberaal systeem dat er door een blind geloof in het marktmechanisme voor zorgt dat er een steeds grotere tweedeling ontstaat tussen arm en rijk, have en have-nots, winners en loosers, iemanden en niemanden. Er is geen verbinding tussen deze werelden, zoals Joris Luyendijk (Dit kan niet waar zijn) en Thomas Piketty (Kapitaal in de 21e eeuw) zo goed laten zien. En dat ligt niet alleen aan de leiders die we kiezen, zoals Donald Trump de afgelopen week. Ik denk dat ieder van ons een belangrijke rol kan spelen in het elkaar herinneren dat we iemand zijn en niet niemand. Ik zie jou, zoals ze zeggen in de film Avatar. I see you. We kunnen elk moment die iemand die we zijn bevestigen en waarmaken. Door niet automatisch en gedachteloos onze rol uit te voeren, maar telkens onszelf en de ander te zien als iemand, als iemand die in wezen wordt liefgehad. Door de ander te zien als mens en niet als product binnen een door geld gestuurd systeem. Op die manier maken we verbinding met de ander als onze gelijke. Zo ontstaat er eenheid, maar ook vrede. Vrede is meer dan de afwezigheid van oorlog. Vrede, verbinding, vraagt telkens weer een inspanning om contact te maken met onze eigen essentie en de ander te zien als iemand zoals wijzelf. Eenheid is noodzakelijk om een volgende stap te zetten in onze evolutie als mens. Ga maar naar de nieuwe film Arrival waarin die noodzaak van eenheid op een prachtige en originele manier wordt vormgegeven!

compassie is beste antwoord op geweld

IMG_0248

Hoe afschuwelijk de beelden ook waren van de aanslagen in Brussel afgelopen dinsdag, de reacties daarna van met name politici lijken na een zelfde soort gebeurtenissen in Parijs en Turkije (de meeste recente) een herhaling, een ritueel bijna. De woorden, hoe mooi ook, lijken in de meeste gevallen bijna emotieloos, zonder gevoel. Het hart van de democratie is geraakt, het hart van de vrije wereld. Onze gedachtes gaan uit naar de nabestaanden. Alsof onze slachtoffers meer waard zijn dan de slachtoffers die wij maken in de landen waar de terroristen vandaan komen. We zijn in oorlog. Nog zo’n uitspraak vanuit het principe van oog om oog, tand om tand. Geweld als antwoord op geweld, wat de pijn alleen maar groter maakt. Zijn we niet al in oorlog vanaf de jaren 90 van de vorige eeuw, toen we vanuit het Westen het nodig vond Irak binnen te vallen? Wie denkt dat de Islam de oorzaak is van al deze ellende, kijkt niet verder dan zijn neus lang is. Natuurlijk, de Islam wordt gebruikt om een uitweg te vinden voor individuele pijn, voor gevoelens van minderwaardigheid en onderdrukking, maar is niet de oorzaak. Dierbaren sneuvelen aan beide kanten en wat is er erger dan op een wrede manier te verliezen wat je het meest dierbaar is. De pijn is onverdraaglijk en roept woede op, haat. Voor de ene wordt deze pijn de fundamentalistische bodem voor een nieuwe aanslag. Voor de ander de reden om een meters hoge muur te bouwen rond het fort van onze Westerse welvaart, die ten koste van alles overeind moet blijven. Die kapitalistische economie waar we allen zo afhankelijk van zijn, is namelijk onze hedendaagse religie.

Het is dat wat het meest wanhopig maakt, namelijk dat het principe van oog om oog, tand om tand niet werkt, niet de oplossing biedt. We lijken gevangen te zitten in een neerwaartse spiraal van oorzaak en gevolg. Maar wat is nu ten diepste de kern van dit geweld dat wij als mensen elkaar aan doen, nu op dit moment, maar in feite al eeuwen lang. Dat kan toch niet de bedoeling zijn, dat wij als mensen elkaar uitmoorden? Met wat voor reden? Macht? Of beter: ons idee van macht. En misschien is er wel iets mis met ons idee van macht waarmee we in staat zijn om een ander mens te vermoorden, een ander volk uit te roeien. Het foute aan ons idee van macht is dat wij denken dat we macht kunnen verkrijgen door onszelf los te maken van onze omgeving, het leven, onze medemens. Als we eerlijk zijn en kijken naar ons zelf heeft in ieder van ons het idee post gevat dat we beter zijn dan het leven zelf, beter zijn dan de natuur bv. die in dat zelfde idee barbaars is, gewelddadig. Kijk maar, hoe het ene dier het andere dier opeet, zeggen we dan. Nee, wij als mensen zijn beschaafd, zijn beter, zijn ontwikkeld. Met dat narcistische idee plaatsen we onszelf boven de natuur, boven het leven zelf. Boven de andere mens, die in onze ogen anders is dan wij zelf, die andere gewoontes heeft, anders eet, anders praat, er anders uitziet. En voordat we het weten, is die ander een bedreiging, die dient bestreden te worden. Hoe destructief dus dit verkeerde idee van macht ook is, we laten het niet los. We blijven hardnekkig vasthouden aan dit verkeerde idee, ook al brengt het ons tot de afgrond.

De oplossing ligt niet in het verlengde van dit verkeerde idee van macht, dat de oorzaak is van alle ellende. De oplossing ligt in de potentie die in ieder mens als een zaadje aanwezig is en wacht om tot groei te komen. De potentie namelijk om lief te hebben en niet alleen de mensen die aan onze kant staan, die op ons lijken. Maar ook de mensen die anders zijn, ja, zelfs de mensen die ons de grootste pijn aan doen. Heb je vijanden lief is het tegenovergestelde van oog om oog, tand om tand. Compassie. Het is het moeilijkste wat er is, zeker als je in de pijn bent van onrecht dat je is aangedaan. Maar toch is het de enige oplossing. Compassie namelijk gaat uit van de werkelijkheid dat we allen een zijn, dat wij als mensen een zijn. En niet afgescheiden, de een beter dan de ander. De een rijker dan de ander. De een mooier dan de ander. De een blanker dan de ander. We moeten die compassie in onszelf opgraven, zoals Nelson Mandela, Etty Hillesum. Jezus. Wij geloven echter zo sterk in het beeld van dualiteit, van de afgescheidenheid, dat we bijna niet geloven dat er nog een andere werkelijkheid is. De werkelijkheid van eenheid. Die werkelijkheid begint van binnen, bij het toelaten van de pijn die ieder van ons is aangedaan door een onvermijdelijk moment van liefdeloosheid. Van onwetendheid. Dat is namelijk het wonder, dat als we de pijn in onszelf toelaten en niet weer uitleven vanuit het principe van oog om oog tand om tand, dan komt er een antwoord vanuit die diepere werkelijkheid van eenheid, van liefde. Er is veel ongelijkwaardigheid in deze wereld vanuit ons verkeerde idee van macht. Maar het goede nieuws is dat we dat kunnen doorbreken omdat er een nieuw idee, een nieuwe werkelijkheid verborgen zit in ieder van ons. En die is dichterbij dan we denken!

Gastenboek

Wilt u reageren? Onderaan iedere blog heeft u hiertoe de mogelijkheid.
Daarnaast kunt u een email sturen naar: tomribbens@mac.com