de collectieve en de individuele mens

Eerder schreef ik in de inleiding van deze site over de collectieve en individuele mens. Over de verschillende manier zoals zij hun ik ervaren. In de volgende tekst wil ik hier wat dieper op ingaan.
Zoals het in mijn visie belangrijk is om een onderscheid te maken tussen de persoonlijkheid en de essentie in iedere mens is het ook belangrijk om te zien wat het onderscheid is tussen de collectieve en individuele mens.
Zowel in concrete vorm buiten ons zelf in de mensen die we dagelijks tegenkomen, maar ook als stadia in onszelf. Zonder hier overigens een oordeel over te hebben. Het is belangrijk om hier op een liefdevolle, maar heldere manier over te spreken. De vlinder heeft immers ook geen oordeel over de rups, want dat vind ik een mooie verbeelding van dit onderscheid tussen de collectieve en individuele mens. Laat ik proberen een profiel te schetsen van de collectieve mens. Dit is de mens die het prima naar zijn zin heeft in de wereldse aandachtslaag om het zo maar even te noemen. Hij valt als het ware samen met deze laag en ontleent zijn ik aan de identificatie hiermee. Of hij nu succes heeft in de wereld of niet. Je kunt je namelijk net zo goed identificeren met je succes als met je falen en slachtofferschap. Deze identificatie kan trouwens nooit helemaal volledig zijn, maar de collectieve mens is in staat om dat deel dat in zichzelf afwijkt van het collectief waarmee hij zich identificeert te onderdrukken. Kenmerk is dat wat de collectieve mens onbewust in zichzelf onderdrukt (wat dan het kwaad wordt genoemd) naar buiten wordt geprojecteerd naar mensen of gedrag dat niet past in zijn of haar straatje. Zo ontstaan er in dit (vijand) beeld van de collectieve mens groepen van mensen, zoals bijvoorbeeld joden, moslims, communisten, kunstenaars, uitkeringsgerechtigden, zwervers, zigeuners die een bedreiging vormen voor de eigen collectieve normen en waarden en bestreden dienen te worden. Misschien is dat ook precies wat klopt, omdat de collectieve mens en de wetmatigheid waar hij onder valt een afspiegeling is van de dualistische, materiële aandachtslaag waar we allen deel van zijn. Anders gezegd; hier ontkomen we niet aan. Waar winnaars zijn, zijn verliezers, waar daders zijn, zijn slachtoffers, waar rijkdom is, is armoede etc. De waarheid van de collectieve mens gaat altijd ten koste van iets anders en schept daarmee als vanzelf dualiteit, polariteit. De individuele mens daarentegen is in staat om door middel van voortdurend innerlijk werk de polariserende krachten in zichzelf te verbinden. Door de eenheid en vrede eerst in zichzelf te vinden, schept de individuele mens eenheid en vrede buiten zichzelf. De individuele mens kan zich werkelijk dienstbaar maken aan het geheel.
De collectieve mens leeft in beelden van de werkelijkheid en die beelden kunnen zo sterk zijn dat het onmogelijk is om vanuit de feitelijke werkelijkheid die beelden te veranderen. In vele films wordt met dat thema gespeeld, ik noem maar enkele voorbeelden; Happy feet, As it is in heaven, Minoes, Ratatouille, Ants, Jonathan Livington Seagall, Death Poeth Society, Patch Adams. Films, de een wat duidelijker dan de ander, die het onderscheid beschrijven tussen de collectieve mens en die mens die als individu geboren wordt en die wat collectief als waar wordt aangenomen aan de kaak stelt.
De krachten van het collectief zijn groot en de beelden die dit collectief produceert, iedere dag weer. De media doet hier hard aan mee, want op basis van die beelden worden kranten verkocht en wordt televisie gekeken. De collectieve mens vindt zijn anker buiten zichzelf, maar door zijn identificatie daarmee leeft hij in de illusie dat hij dat zelf is. Hij ervaart zijn eigen ik, maar in feite bestaat deze ik uit het kiezen tussen alles wat van buiten af aan hem wordt aangereikt. Dit kan een politieke partij zijn, waar hij eens in de vier jaar voor kiest. Dit kunnen de chips zijn of de koekjes in de schappen van de supermarkt die hem de illusie geven dat hij een eigen keuze heeft, terwijl deze keuze in hoge mate wordt bepaald door de kapitalistische industrie. Zelf heb ik als student via een uitzendbureau bij een ijsfabriek gewerkt, waar de schellen van mijn ogen vielen. Diezelfde ijsjes kregen aan het einde van de lopende band wikkels van verschillende merken.
Laat ik hier vooral duidelijk in zijn; de collectieve mens zit ook in mij en ook ik zit vaak gevangen in de collectieve beelden en emoties en de identificaties die ik daarmee heb. Er kan binnen het kader van de collectieve mens nog genoeg ruimte zijn om te groeien. De collectieve mens kan zich helemaal vrij voelen in de beelden waarin hij leeft, hij kan zich helemaal individu voelen. Maar voor de mens die als individu wordt geboren kan diezelfde vrijheid van de collectieve mens voelen als benauwd en gevangenschap. De collectieve mens projecteert zijn innerlijk verlangen om als mens verder te groeien buiten zichzelf, bijvoorbeeld in de carrière die hij maakt of het bezit dat hij heeft. In die zin is de collectieve mens de basis om verder te groeien als individu. Precies zoals uit een rups een vlinder geboren wordt.
De collectieve mens is noodzakelijk, voor ieder mens is de collectieve mens noodzakelijk om verder te groeien. Zoals de rups noodzakelijk is voor een vlinder. Ik versta dit in de tekst die Jezus uitspreekt over de wet. Hij zegt dat hij aan de wet die er voor de mensen is gemaakt, niets af zal doen. De collectieve mens en de wetmatigheid waarmee hij te maken heeft, maakt onlosmakelijk onderdeel uit van de schepping, van de evolutie. De collectieve mens is een concrete mens, maar ook een stadium dat in ieder mens aanwezig is. Om verder te groeien als individuele mens zijn bepaalde aspecten nodig, bepaalde voorwaarden. Bv. een crisis die bewust wordt verwerkt en die een scheur brengt in de werkelijkheid van de collectieve mens en die een glimp doet opvangen van de wereld van tot dan toe ongekende mogelijkheden die de individuele mens heeft. Ook het in contact komen met het juiste kader, een leraar bv. of geestelijke literatuur etc. Jezus omschrijft dit in een vergelijking over het zaad dat valt in verschillende soorten bodems, de een vruchtbaarder dan de ander om als individu geboren te worden. Voor de individuele mens zit het ankerpunt in zichzelf. Daar waar de collectieve mens de weg van de snelweg gaat, gaat de individuele mens de weg van het bospad. De collectieve mens is gericht op aanpassing en overleving, de individuele mens is meer gericht op kwaliteit van leven en het zelf scheppen van zijn eigen leven.
Een lastige fase is die van tussen de rups en de vlinder zitten, je voelt je niet meer thuis in de wereld van de collectieve mens, maar je bent ook nog niet aangekomen in die van de individuele mens. Ik beschouw mezelf en mijn levensweg als behorende tot deze categorie. Gurdjeff, de leraar uit Armenië, beschreef het als volgt; gezegend de mens die een ziel heeft, gezegend de mens die geen ziel heeft. Veel pijn en lijden voor de mens die de kiem van een ziel heeft. De pijn zit hem erin dat je niet past in het ene (de collectieve mens), maar ook niet in het andere (de individuele mens). Zo omschreef mijn antroposofische huisarts in Breda destijds de hyperventilatie die ik toen had. Ik was begin 20.
Ik ervaar het zelf als een hele weg om die brug te slaan tussen de collectieve en individuele mens in mezelf. Voordat ik genoeg individueel land verovert heb op de grote oceaan van de collectieve gedachten en gevoelens die me soms overspoelen. Genoeg land om de identiteit in mezelf te vinden in plaats van in de collectieve overtuigingen en gedachten, waarvan ik denk dat ze van mezelf zijn. Hoe verwarrend en chaotisch kan die weg zijn, gepaard gaande met soms grote angst en wanhoop.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Views: 906
Gastenboek

Wilt u reageren? Onderaan iedere blog heeft u hiertoe de mogelijkheid.
Daarnaast kunt u een email sturen naar: tomribbens@mac.com